Η εξήγηση στα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς

οι περίεργοι στίχοι και η σημασία τους

Έχετε προσέξει ότι οι στίχοι στα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς είναι ότιναναι;

«Αρχιμηνιά κι Αρχιχρονιά
Ψηλή μου δεντρολιβανιά (*)
Κι αρχή καλός μας χρόνος
Εκκλησιά με τα’ άγιο θόλος (*)
Άγιος Βασίλης έρχεται
Και δε μας καταδέχεται (*)
Από την Καισαρεία
Συ είσ’ αρχόντισσα κυρία (*)
Βαστάει πένα και χαρτί
Ζαχαροκάντυο ζυμωτή (*)
Χαρτί-χαρτί και καλαμάρι
Δες και με το παλικάρι (*)»

Η εξήγηση λέγεται πως βασίζεται σε γεγονός που διαδραματίστηκε στο Βυζάντιο. Δεν ξέρω αν ισχύει ή αν απλά είναι ένας ακόμα λαογραφικός μύθος (το πιο πιθανό) αλλά η ανάλυση βγάζει περισσότερο νόημα από την εκδοχή της εκκλησίας.

Οι φτωχοί και χαμηλών στρωμάτων άνθρωποι λοιπόν δεν είχαν το δικαίωμα να μιλούν στους αριστοκράτες παρά μόνο σε γιορτές όπου μπορούσαν να τους απευθύνουν ευχές. Κάποιος νεαρός βυζαντινός γύπας λοιπόν, ταπεινής καταγωγής, ήταν ερωτευμένος με μια αρχοντοπούλα. Επειδή δεν ήταν κοινωνικά αποδεκτό να την πλησιάσει παρά μόνο σε περίοδο εορτών για να της απευθύνει ευχές, αποφάσισε ανάμεσα στα κάλαντα του Μεγάλου Βασιλείου να εντάξει και ένα ερωτικό ποίημα που είχε συνθέσει! Αρχίζει λοιπόν και βάζει «τσακίσματα» ενδιάμεσους στίχους (αυτούς με τα αστεράκια). Με αυτόν τον τρόπο και τα κάλαντα θα έλεγε ακολουθώντας τους κοινωνικούς κανόνες αλλά ταυτόχρονα θα την έπεφτε και στο γκομενάκι. Είχε πρόγραμμα!

Την αποκαλεί ψηλή, σαν δεντρολιβανιά. Επειδή φορούσε ένα από τα ψηλά τα κωνικά καπέλα με το τούλι στην κορυφή, Την παρομοιάζει με Εκκλησιά με το Άγιο θόλος (θόλος εκκλησίας). Μπορεί να είχε και στήθος DD, δεν είναι σαφές τι ακριβώς εννοεί με το «θόλος». Αργότερα ο θόλος έγινε θρόνος για να εξυπηρετεί και τα συμφέροντα της εξουσίας. Της λέει ότι δεν τον καταδέχεται (ο Άη Βασίλης δεν έχει σχέση!) γιατί είναι αρχόντισσα κυουρία.
Τέλος κλείνει με τις γαλιφιές !!! Την λέει ζαχαροκάντυο ζυμωτή, δηλαδή φτιαγμένη από ζάχαρη (γλυκιά μου) και την παρακαλεί να του ρίξει μια ματιά.

Το βυζαντινό ΙΑΣΩ ΚΟΚΛΑ (Χαῖρε κεχαριτωμένη) λοιπόν έχει ως εξής:

«Ψηλή μου δεντρολιβανιά
Εκκλησιά με τα’ άγιο θόλος
Και δε μας καταδέχεται
Συ είσ’ αρχόντισσα κυρία
Ζαχαροκάντυο ζυμωτή
Δες και με το παλικάρι»

Αυτό το πέσιμο στο βυζαντινό γκομενάκι πέρασε από γενιά σε γενιά και έγινε ένα από τα πιο διαδεδομένα κάλαντα σε όλο τον ελληνικό χώρο με κάποιες μετέπειτα προσθήκες για νοικοκύρη του σπιτιού κτλ.